Mazkur maqolada Rossiya imperiyasining Turkiston o‘lkasida XIX asrning 60–80-yillar boshigacha bo‘lgan davrda olib borgan mustamlakachilik siyosati, xususan, o‘lkadagi yer-suv munosabatlari 1882-yilda Turkiston general-gubernatori lovozimiga kelgan general-leytenant M.G. Chernyayevning maxsus so‘roviga ko‘ra, Rossiya imperatorining topshirig‘i bilan Turkiston o‘lkasini taftish qilish bo‘yicha imperаtorning maxfiy maslahatchisi F.K. Girs boshchiligida maxsus taftish komissiyasi faoliyati va uning natijalari haqidagi hisobotlar asosida tahlilga tortilgan. Shunigdek maqolada mavzuni ochib berishda davr manbalari, arxiv xujjatlari va turli davrda olib borilgan tadqiqotlar asosida ochib berilgan.

Mazkur maqolada raqamli makonda ma’naviy xavfsizlikni ta’minlashning ijtimoiy omillari ijtimoiy-falsafiy nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Unda raqamli kommunikatsiya, axborot xurujlari, media savodxonlik, oilaviy tarbiya, ta’lim tizimi, milliy qadriyatlar va fuqarolik jamiyati institutlarining ma’naviy xavfsizlikni mustahkamlashdagi o‘rni ochib beriladi. Tadqiqotda ma’naviy xavfsizlik shaxsning tanqidiy tafakkuri, axloqiy immuniteti va mas’uliyatli raqamli xulq-atvori bilan bog‘liq murakkab ijtimoiy hodisa sifatida talqin qilinadi.

Qashqadaryo viloyatining 1991–2026 yillardagi ijtimoiy-madaniy xalqaro hamkorliklari boʻyicha tarixiy manzara hozirgacha bir butun tizim sifatida yoritilmagani muammoni yuzaga keltiradi. Tadqiqotning maqsadi mazkur hamkorliklarning shakllanishi, institutsionallashuvi va bosqichma-bosqich kengayishini arxiv va matbuot materiallari asosida aniqlashdan iborat. Tahlil jarayonida 6 ta tematik kod ajratildi: taʻlim almashinuvi, madaniy tadbirlar, mahalliy institutlar, nodavlat tashabbuslar, ramziy diplomatiya va raqamli xotira. Natijalar hamkorliklarning 3 bosqichda rivojlanganini koʻrsatdi: 1991–2000 yillarda tashabbusiy aloqalar, 2001–2010 yillarda institutlashuv, 2011–2026 yillarda esa tarmoqsimon kengayish ustun boʻldi.

Мақолада Иккинчи жаҳон уруши йилларида ўзбек цирк санъати усталари ва фидойилари фаолияти ёритилади. Шунингдек, мақолада Ўзбекистоннинг кўплаб туманлари ва шаҳарларида цирк санъати арбобларининг ижоди ва уруш йилларида миллий цирк жамоасининг барпо этилиши томон биринчи қадам қуйилганлиги ҳақида сўз боради.

В статье освещается деятельность мастеров узбекского цирка в годы Второй мировой войны. Также, в статье речь идёт о творчестве деятелей циркового искусства работавших во многих городах ирайонах Узбекистана, а также о том как в годы войны были поставлены первые шаги образования коллективов национального цирка.

Ushbu maqolada XX asrning birinchi choragidagi Usmoniylar imperiyasi (keyinchalik Turkiya Respublikasi) ning Markaziy Osiyo hududiga nisbatan geomadaniy munosabatlari tahlil qilingan. Rossiya imperiyasi va bolsheviklar boshqaruvi davrida ikkala mintaqa oʻrtasidagi madaniy aloqalarning rivojlanish bosqichlari koʻrsatib berilgan. Shuningdek, tadqiqotda munisabatlarning shunchaki madaniy ta’siridan “yumshoq kuch” tizimli ta’lim hamda ilm-fan sohasidagi hamkorlikka “intellektual integratsiya” aylanish jarayonlari hamda ushbu munosabatlarning siyosiylashuv sabablari oʻrganilgan. Mintaqadagi jadid harakati namoyondalari, xususan, Buxoro va Xiva jadidlarining Usmoniylar imperiyasi ta’lim tizimi bilan yaqinlashuvi hamda “Koʻmak” kabi jamiyatlarning faoliyati yangi ilmiy manbalar asosida tizimli yoritilgan.

Ushbu ilmiy maqolada geosiyosiy makon sivilizatsiyasi va jamiyatning tarixiy xotirasi kontekstida toponimlarning shakllanish qonuniyatlari fanlararo sintez asosida tadqiq etilgan. Joy nomlarining yuzaga kelishidagi ijtimoiy-iqtisodiy, lingvomadaniy, landshaft va etnik determinizm (omillar) tizimli ravishda tahlil qilingan. Markaziy Osiyo subtomonimik tizimidagi stratiografik qatlamlar (sugʻdiy, qadimgi turkiy, forsiy va arabiy elementlar) misolida toponimlarning "tilsiz va hujjatli guvoh" sifatidagi funksional vazifalari koʻrsatib berilgan. Shuningdek, maqolada toponimik siyosat (renaming) ortidan kelib chiquvchi madaniy xotira transformatsiyasi, tarixiy makonning mafkuraviy dekonstruksiyasi va uning jamiyat sotsiomadaniy identifikasiyasiga koʻrsatadigan oqibatlari ilmiy asoslangan.

This article, based on a study of philosophical and pedagogical literature, as well as many years of teaching experience, examines the prospects for teaching social sciences and humanities in higher education. Practical recommendations are offered on which subjects and how to teach social sciences and humanities in the current context of university education.

Mazkur maqolada zamonaviy jamiyatda terrorizm va zo‘ravonlik fenomenlarining antropologik mohiyati tahlil qilinadi. Terrorizm faqat siyosiy yoki huquqiy muammo sifatida emas, balki inson tabiati, identiklik inqirozi, ijtimoiy begonalashuv va radikallashuv jarayonlari bilan bog‘liq murakkab ijtimoiy-madaniy hodisa sifatida talqin etiladi.

Zamonaviy global dunyoning ko‘plab mamlakatlarida e’tirof etiluvchi etnografik turizm - madaniy-ma’rifiy turizm yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Turizmning ushbu yo‘nalishi insonning dunyoni bilishi, madaniyatlarni qiyoslash, o‘zi yashayotgan mamlakat tarixi va tabiatini o‘rganish, turli etnomadaniy an’ana va qadriyatlari bilan tanishish omili hisoblanadi. Shu ma’noda turizm ayniqsa, tarixiy-etnografik turizm yo‘nalishining O‘zbekistonda shakllanishi va rivojlanishi bosqichlariga bag‘ishlangan mazkur maqola Respublika Markaziy Davlat arxivi fondlaridagi hujjatlar, dala etnografik tadqiqotlar hamda ilmiy adabiyotlar asosida yoritib berishga bag‘ishlangan.

Ushbu maqolada oilada farzand tarbiyasi jarayonida ajdodlar ma’naviy merosining ahamiyati tahlil qilingan. Muallif milliy qadriyatlar, urf-odatlar va sharq mutafakkirlari tomonidan ilgari surilgan tarbiyaviy g‘oyalarning yosh avlod ma’naviy kamolotiga ta’sirini yoritadi. Shuningdek, maqolada ajdodlar ma’naviy merosidan foydalanish orqali farzandlarda insonparvarlik, mehr-oqibat va vatanparvarlik kabi fazilatlarni shakllantirish masalalari ko‘rib chiqilgan.

Mаzkur mаqolаdа jаdidchilik hаrаkаtining yirik nаmoyаndаsi, mа’rifаtpаrvаr vа mutаfаkkir Mаhmudxo‘jа Bеhbudiyning mа’rifаtpаrvаrlik g‘oyаlаri hаmdа ulаrning Yаngi O‘zbеkiston yoshlаrining аxloqiy tаrbiyаsi vа ijtimoiy fаolligini shаkllаntirishdаgi аhаmiyаti tаhlil qilindi. Bеhbudiyning ilm-mа’rifаt, milliy o‘zlikni аnglаsh, vаtаnpаrvаrlik, mа’nаviy yеtuklik vа fuqаrolik mаs’uliyаtigа oid qаrаshlаri zаmonаviy yoshlаr tаrbiyаsining muhim omili sifаtidа bаholаnаdi. Tаdqiqot nаtijаlаri Bеhbudiy mеrosining Yаngi O‘zbеkiston tаrаqqiyot strаtеgiyаsidа yoshlаr mа’nаviyаtini yuksаltirishdаgi dolzаrbligini ko‘rsаtаdi.

Мазкур мақолада кўпмиллатли жамиятда диаспораларнинг ижтимоий-иқтисодий ва маданий интеграцияси жараёнлари тарихий ва замонавий контекстда таҳлил этилган. Унда депортация сиёсати оқибатида Ўзбекистон заминига кўчирилган корейс диаспораси ҳамда шу миллатга мансуб Ким Пен Хванинг ишлаб чиқариш, аграр ҳамда маданий-ижтимоий ҳаётдаги феноменал фаолияти илмий асосда тадқиқ этилган. Мақолада Янги Ўзбекистондаги бағрикенглик сиёсатининг тарихий илдизлари ва умуминсоний қадриятларнинг ижтимоий барқарорликни таъминлашдаги ўрни ёритилган.

Mazkur maqola Rossiyaning Markaziy Osiyoga bo‘lgan qiziqishini tahlil qilish, shuningdek, Rossiya–Markaziy Osiyo munosabatlarining kelgusi rivojlanish ssenariylarini ko‘rib chiqishga bag‘ishlangan. Unda Rossiya va Markaziy Osiyo hamkorligini o‘rganayotgan yetakchi olimlarning fikrlari yoritilgan.

Mazkur maqolada XX asrning ikkinchi yarmida O‘zbekistonda tibbiyot yo‘nalishidagi ilmiy-tadqiqot muassasalari shakllanishi va rivojlanishining tarixiy jarayonlari tahlil qilinadi. Bu davrda O‘zbekistonda tibbiyot yo‘nalishidagi ilmiy-tadqiqot muassasalarining shakllanishi va rivojlanish tarixi travmatologiya va ortopediya ilmiy-tekshirish instituti misolida tahlil qilinadi.

Ushbu maqolada ikki davlat hamkorlik aloqalarini shakllanishida davlat rahbarlarining oliy darajadagi rasmiy uchrashuvlari va amalga oshirgan davlat tashriflari natijasida ikki davlat o’rtasidagi barcha sohalardagi aloqalarning rivojlanishi tarixiy dalillar asosida yoritib berilgan. Shuningdek, bugungi kunga kelib, ikki mamlakat o’rtasida aloqalari “Strategik hamkorlik” bosqichiga ko’tarilganligi yangi dalillar yordamida ochib berilgan.

Mazkur maqolada Toshkentning an’anaviy mahallalaridagi yashil hovlilarni saqlab turuvchi kundalik ekologik amaliyotlar nega shahar miqyosidagi iqlim harakatiga aylanmasligi tahlil qilinadi. Shahar issiqlik oroli effekti zich qurilgan hududlarda yozgi sirt va havo haroratini shahar chekkasiga nisbatan 5–7 °C ga oshiradi, yashil qoplama esa shahar hududining atigi 8–10 foizini tashkil etadi. Tadqiqot shahar siyosiy ekologiyasi, ekologik antropologiya va issiqlikning “sekin zo‘ravonligi” tushunchasiga tayanadi hamda ilmiy adabiyot, xalqaro hisobotlar (Jahon banki, 2025; UNICEF, 2024) va milliy ekologik ma’lumotlarning ikkilamchi tahliliga asoslanadi. Tahlil kengayishga to‘sqinlik qiluvchi asosiy omillarni aniqlaydi: davlatga bo‘lgan paternalistik kutishlar, fuqarolik ishtirokining zaif kanallari, ekologik mehnatdagi gender va yosh tafovutlari hamda asta-sekin isishning siyosiy jihatdan kam ko‘rinishi. Maqolada mahalla yashil hududlarini mahalliy sovitish infratuzilmasi sifatida ko‘rib chiqish va ularni shaharsozlik, fuqarolik ilmi (citizen science) hamda aholi ishtiroki bilan bog‘lash taklif etiladi.

Mazkur maqolada olima ayollarning jamiyat intellektual taraqqiyotidagi o‘rni va ahamiyati ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda globallashuv, bilimlar iqtisodiyoti, ilm-fan va innovatsion rivojlanish sharoitida xotin-qizlarning ilmiy salohiyatini ro‘yobga chiqarish masalasi muhim ijtimoiy omil sifatida ko‘rib chiqilgan. Maqolada xalqaro tashkilotlar, xususan, BMT va YUNESKO tomonidan ilgari surilgan gender tenglik tamoyillari, tarixiy manbalarda ayollarning ilm-ma’rifatdagi ishtiroki, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasida xotin-qizlarni ilm-fan va ta’lim sohasida qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan huquqiy hamda institutsional islohotlar tahlil etilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, olima ayollar jamiyatning intellektual salohiyatini yuksaltirish, innovatsion tafakkurni shakllantirish va ilmiy muhitni boyitishda muhim subyekt sifatida namoyon bo‘ladi. Maqola yakunida olima ayollar ilmiy faoliyatini qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirishga doir takliflar ilgari surilgan.

Mazkur maqolada Somoniylar davlati (819–999) tarixini o‘rganishda arab va fors tillaridagi umumtarix yo‘nalishidagi manbalarning o‘rni tahlil qilingan. Tadqiqotda Balazuriy, Tabariy, Ibn al-Asir, Utbiy, Bayhaqiy va Mirxond kabi mualliflarning asarlarida Somoniylar boshqaruv tizimi, xususan, turkiy hojiblar elitasining shakllanishi hamda ularning davlat siyosiy hayotidagi nufuzi masalalari yoritilgan. Shuningdek, manbalarda keltirilgan noyob ma’lumotlar, jumladan, Farg‘ona noiblari, saroy fitnalari hamda hojiblar va vazirlar o‘rtasidagi munosabatlarga oid faktlar qiyosiy o‘rganilgan. Maqola Somoniylar davri davlatchiligi va harbiy aristokratiyasi tarixini tadqiq etishga xizmat qiladi.

Ushbu maqola arxiv materiallaridan foydalangan holda O‘zbekistonda sportning paydo bo‘lishi va rivojlanishi tarixini hamda O‘zbekistonning Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan sport sohasidagi hamkorligini tahlil qiladi. Markaziy Osiyo mamlakatlarida huquqiy asosni shakllantirish asosida, Toshkent Markaziy Osiyo o‘yinlarini o‘tkazish tashabbusi bilan chiqdi va ularni har ikki yilda bir marta, mintaqadagi har bir mamlakatda navbatma-navbat o‘tkazish sharti qo‘yildi. Maqolada birinchi Markaziy Osiyo o‘yinlarining barcha sport turlaridagi yutuqlari, sog'lom raqobat va mintaqa xalqlari o‘rtasidagi sport aloqalarining rivojlanishi tahlil qilinadi.

Ушбу мақолада Россия империяси даврида Жиззаҳ воҳасининг тиббий хизмат масалалари, хусусан: аҳолига кўрсатилган тиббий хизматлар, воҳада юзага келган касалликлар, уларни бартараф этиш чора тадбирлари, мавжуд муаммолар,соғлиқни сақлаш тизимининг йўлга қўйилиши, шўролар томонидан тиббий сиёсатнинг юритилиши, шифохоналарнинг қурилиши ва  таъминоти, ўлканинг шифокорлар билан таъминланиш масалалари ёритилган.

ХХ асрда совет хукуматининг маданий алоқадларга ўтказган мафкуравий ва сиёсий таъсири манбалар асосида таҳлил қилинган ва илмий жиҳатдан уларнинг фаолиятлари таҳлил этилган. Ушбу мақолада Совет хукумати хукумронлиги даврида Ўзбекистон ва бошқа иттифоқдош республикалардаги холат, шунингдек халқлар ўртасидаги маданий алоқалар орқали мафкуравий таъсир ўтказиш ҳамда назоратларни қандай амалга оширилгани ҳақида маълумот берилган.

Ushbu maqolada globallashuv sharoitida sanoat shaharlarida shakllangan ijtimoiy-madaniy identiklik masalasi Toshkent viloyatining Chirchiq va Angren shaharlari misolida tahlil qilingan. Globallashuv jarayonining nafaqat iqtisodiy, balki madaniy va ijtimoiy hayotga ham ta’sir ko‘rsatganini, ayniqsa sovet davri sanoat shaharlarida yangi ijtimoiy-madaniy muhitning shakllanishiga sabab bo‘lganini ko‘rsatadi. Tadqiqotda sanoatlashtirish siyosati, migratsiya jarayonlari, urbanizatsiya, ishlab chiqarish munosabatlari va mafkuraviy tizimning shahar aholisi o‘zligini anglashiga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, maqolada sanoat korxonalari, madaniy-maishiy muassasalar va ta’lim tizimi orqali aholida umumiy sotsialistik madaniy muhit shakllangani ilmiy asosda tahlil etilgan.

Ushbu maqolada Germaniya va Buyuk Britaniyada yashovchi o‘zbek migrantlarining kiyinish amaliyotlari orqali shakllanadigan gibrid madaniy identitet hodisasi etnologik va antropologik jihatdan tadqiq etiladi. Tadqiqot dala kuzatuvlari va axborotchilar bilan o‘tkazilgan chuqur suhbatlarga asoslanadi. S. Hall madaniy gibridlik nazariyasi, H. Bhabha «uchinchi makon» konsepsiyasi va J. Berry akkul’turatsiya modeli nazariy asos sifatida qo‘llaniladi. Tadqiqot natijalarida zamonaviy Yevropa uslubi bilan an’anaviy o‘zbek milliy naqshlarini uyg‘unlashtirgan «gibrid kiyinish uslubi»ning keng tarqalganligi, milliy naqshli aksessuarlar – xususan bo‘yinbog‘lar – ning madaniy identitetni ramziy saqlash va namoyish etish vositasiga aylanganligini aniqladi. Kiyinish amaliyoti migrantlar uchun shaxsiy o‘zlikni mustahkamlash, hamjamiyat aloqalarini saqlash va xorijiy jamiyatga o‘z madaniyatini taqdim etishning ongli strategiyasiga aylanganligi ko‘rsatildi. Maqola o‘zbek migratsiyasi tadqiqotlarida kiyinish madaniyati va gibrid identitet mavzusini yangi empirik materiallar asosida boyitishga hissa qo‘shadi.

Ushbu maqolada Samarqand davlat muzey-qo‘riqxonasi tarkibidagi Afrosiyob muzeyi ekspozitsiyasi zamonaviy muzeyshunoslik tamoyillari asosida tahlil qilingan. Ekspozitsiyaning arxeologik topilmalarni o‘zining asliy muhiti va me'moriy rekonstruksiyalar bilan bog‘liq holda namoyish etishi uning asosiy yutug‘i sifatida e'tirof etiladi. Biroq, vizual tahlillar natijasida yoritish tizimining yetishmasligi, vitrinalardagi ashyolarning bir xil tartibda taqdim etilishi hamda zamonaviy multimedia vositalarining kamligi kabi muammolar aniqlangan. Maqolada muzey ekspozitsiyasini xalqaro standartlarga moslashtirish, xususan, yo‘naltirilgan yorug‘lik, interaktiv modellar va ilg‘or dizayn yechimlarini qo‘llash bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqilgan.

Ushbu maqolada O‘zbekiston SSRning tarkibiy qismi bo‘lgan Qoraqalpog‘iston ASSRning tabiiy-geografik joylashuviga ko‘ra tumanlarining qishloq xo‘jaligi hamda sanoatning 1950 – 1980-yillardagi holati toplangan adabiyotlar asosida atroflicha tahlil qilingan. Bundan tashqari Qoraqalpog‘iston ASSR tumanlari joylashuvining xalq xo‘jaligi barcha tarmoqlariga ta’sir qilishi, iqlimiy sharoiti, resurslari, tumanlarning O‘zbekiston SSR qishloq xo‘jaligi va sanoatidagi ahamiyati tarixchi, iqtisodchi olim va tadqiqotchilarning asarlari, mavjud arxiv ma’lumotlari, davriy matbuot metriallari asosida tadqiqotga tortilgan.