Ushbu maqolada koreys va o‘zbek tillaridagi transpozitsiya hodisasi, uning turlari va tillarning grammatik qurilishidagi o‘rni qiyosiy tahlil qilinadi. Agglyutinativ tillar sirasiga kiruvchi ushbu ikki tilning morfologik va sintaktik transpozitsiya imkoniyatlari misollar yordamida yoritilgan. Tadqiqot davomida so‘z turkumlarining o‘zaro ko‘chishi va funksional o‘zgarishlari lingvistik nuqtayi nazardan baholangan.

Ritorik so‘roq gaplar, dialogic nutqda javob talab qilmaydigan,  yashirin ta’kid va tasdiq, yashirin inkor, taajjub kabi pragmatic vazifalarni bajarishi bilan birga, matnning estetik qiymati,  badiiy ta’sirchanligini oshirishga qaratilganligi bilan xarakterlidir. Ritorik so‘roq gaplar emotsional bo‘yoqqa ega bo‘lib‚ suhbatdoshning oldingi replikasiga so‘zlovchi reaksiyasini ifodalash yoki xabar qilinadigan axborotning to‘g‘riligiga adresat(xabarni qabul qiluvchi)ni ishontirishni kuchaytirish uchun xizmat qiladi.

Ushbu maqolada ironiyaning etik va estetik xususiyatlari Nasriddin Afandi latifalari misolida lingvistik jihatdan tahlil qilinadi. Latifalarda qo’llanilgan ironik ifodalar, ularning semantik va pragmatik xususiyatlari, shuningdek, xalq og’zaki ijodida axloqiy qadriyatlarni ifodalashdagi o’rni yoritiladi. Afandi obrazining nutqiy xatti-harakatlari orqali jamiyatdagi ijtimoiy munosabatlar, tanqidiy fikrlash va estetik didning shakllanishi ko’rsatib beriladi.

Ushbu maqolada Buyuk Britaniya va AQSH dagi zamonaviy yoshlar slengining leksik va semantic xususiyatlari, xususan ularning yaratilishi, rivojlanishi va talqiniga madaniy kontekstning ta’siri lingvomadaniy yondashuv asosiyda o’rganiladi. Tadqiqotda yoshlar slengini aks ettiruvchi lug’atlar, yoshlarga yo’naltirilgan media manbalari hamda og’zaki ingliz tili korpuslaridan olingan ma’lumotlar tahlil qilinadi va asosiy semantic domenlar hamda ommabop birliklar ortidagi ijtimoiy-madaniy kuchlar aniqlanadi. Natijalar shuni ko’rsatadiki, yoshlar slengi doimiy yangilanish, qisqalik, hissiy-ekspressiv bo’yoqdorlik va kreativ so’z yasalishi bilan ajralib turadi. Sleng avvalo guruh ichidagi identifikatsiya va yaqinlikni ifodalash vositasi bo’lib, ko’pincha submadaniyat, musiqa, internet tili va yoshlar faolligi kabi madaniy manbalardan shakllanadi. Qiyosiy tahlil ikki mamlakat slengi orasida umumiy jihatlar mavjud bo’lishi bilan birgalikda har bir madaniyatning o’ziga xos birliklari ham rivojlanishini tasdiqlaydi: Britaniyalik yoshlar AQSHdan kirib kelgan so’zlarni, Amerikalik yoshlar esa Britaniyaliklar tilini nutqiga faol singdirmoqda. Sick, cool, peng, lit, ace kabi misollar metafora, amelioratsiya hamda tabu birliklarning tilga qayta o’zlashtirlishi kabi semantic o’zgarishlarni o’zida yaqqol aks ettiradi. Maqola shuni xulosa qiladiki, madaniy semantika-til orqali nutq jamoasining umumiy qadriyatlari, bilimlari va munosabatlarini ifodalash yoshlar slengining shakllanishida asosiy omil hisoblanadi. Tadqiqot slengni yoshlar madaniyati va til o’zgarishlarini o’rganishda muhim lingvistik manba sifatida baholaydi.

Maqolada ingliz tilidagi project leksеmasi va o‘zbek tilidagi loyiha leksеmasi orqali ifodalangan “loyiha” konseptining qiyosiy-semantik tahlili amalga oshiriladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi ushbu leksеmalarning semantik tuzilishidagi umumiy va farqli jihatlarni aniqlash hamda turli til manzaralarida loyiha faoliyati qanday konseptuallashtirilishini ochib berishdan iborat. Tadqiqot materiali sifatida ishonchli leksikografik manbalar hamda rasmiy-ishbilarmonlik va kasbiy diskursdagi qo‘llanish misollari olindi. Tahlil natijasida project va loyiha leksеmalarida rejalashtirish, maqsadga yo‘naltirilganlik va kelajak natijasiga qaratilganlik kabi umumiy semantik yadro mavjud ekani aniqlandi. Shu bilan birga, ingliz tilida “loyiha” konsepti rejalashtirish va amalga oshirish jarayonlarini qamrab olgan dinamik xarakterga ega ekani kuzatildi. O‘zbek tilida esa loyiha leksеmasi asosan dastlabki rejalashtirish va loyihalash bosqichi bilan bog‘liq bo‘lib, amalga oshirish jarayoni alohida konseptuallashtiriladi.

Maqolada Xayriddin Sultonning “Ajoyib kunlarning birida” qissasi mavzusi, qahramonlar ichki kechinmalari, ruhiyati cheksiz g‘alayonlari hayot va o‘lim dialektikasi nuqtayi nazaridan tahlil etilgan.

Ushbu maqolada o‘zbek tilshunosligining maxsus bo‘limi hisoblangan “Kichik sintaksis” (KS) yoki (Kichraytma sintaksis” haqidagi,ma’lumotlar umumlashtirilgan Kichik sintaksis,asosan,an’anaviy gap darajasidagi sintaksisdan (“Katta sintaksis” yoki “Yirik sintaksis”) pastroq darajada amal qiluvchi sintaktik hodisalarni o‘rganadi.Unda fikrning tugalligi bilan tavsiflanmaydigan nopredikativ til birikmalari va ularning ichki tuzilishlariga e’tibor qaratiladi.Kichik sintaksisning asosiy o‘rganish obyektlariga soda yasama so‘zlar (ularning ichki morfemik munosabatlariga e’tibor qaratgan holda), qo‘shma so‘zlar,turg’un birikmalar (iboralar), juft so‘zlar,takroriy so‘zlar, tasviriy ifodalar kabilar kiradi. Bu soha oddiy leksik ro‘yxat uchun juda murakkab bo‘lgan, ammo an’anaviy gap darajasidagi sintaktik tahlil uchun yetarlicha keng qamrovli bo‘lmagan birikmalarning tuzulish xususiyatlarini o‘rganadi.

Ushbu maqolada ingliz adabiyotidagi kriminalistik janr vakillarining uslubiy xususiyatlari tahlil qilinadi. Jumladan, A. K. Doyl, E. Po, A. Kristi kabi mashhur yozuvchilarning badiiy uslubi, syujet qurilishi, dialoglar, personajlar psixologiyasi, voqelikni yoritishdagi detalizm va matnga sirli tus beruvchi elementlar stilistik jihatdan o‘rganiladi. Maqolada kriminalistik nasrning ingliz adabiyotidagi shakllanish bosqichlari va ularning zamonaviy yozuvchilarga ta’siri ham ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, detektivlik janriga xos bo‘lgan til birliklarining ishlatilishi va adabiy tilga ta’siri lingvopoetik tahlil asosida ochib beriladi. Tadqiqot ingliz kriminalistik nasrining stilistik xususiyatlarini chuqurroq anglashga va ularni o‘zbek adabiyoti bilan qiyoslashga asos bo‘la oladi.

Ushbu maqolada "nominatsiya" so'zining ma'nosi, uning tilshunoslikda qo'llanilishi va nominatsiya turlari ko'rib chiqiladi. Tilshunoslikda nominatsiya asosan XX asrning o'rtalarida chuqur o'rganila boshlandi va asosiy nazariya ham shu davrda rivojlandi. Obyektni nomlash jarayoni onomasiologiya deb ataladi va ikkilamchi nominatsiya hodisasi bu sohaning asosiy jihatlaridan biridir. Shuningdek, biz avtonom va avtonom bo’lmagan nominatsiyani misollar yordamida ko'rib chiqdik.

Ushbu maqolada Yusuf Xos Xojibning “Qutadg‘u bilig” asarida uchraydigan ayrim frazeologik birliklar semantik jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi – frazeologizmlarning ma’no qatlamlari, obrazlilik manbalari va matn ichidagi funksional yukini aniqlashdir. Tahlilda semantik maydon (mavzuiy guruhlanish), kontekstual talqin hamda konseptual metafora yondashuvlaridan foydalanildi. Natijalar frazeologik birliklar asarda diniy-axloqiy g‘oyalarni ixcham formulalar orqali ifodalash, ijtimoiy-siyosiy qadriyatlarni legitimlashtirish va ruhiy holatlarni badiiylashtirishda muhim vosita ekanini ko‘rsatadi. Shuningdek, ayrim birliklar turkiy tafakkurda “til–so‘z”, “aqil–ilm”, “vaqt–foniylik” kabi konseptlarni tizimli ravishda modellashtirishi qayd etiladi.

Ushbu tadqiqot nogironligi bo‘lgan o‘quvchilarning ingliz tili ko‘nikmalarini rivojlantirishda inklyuziv sun’iy intellekt (AI) vositalarining o‘rni va samaradorligini tahlil qilishga bag‘ishlangan bo‘lib, zamonaviy ta’lim tizimida raqamli texnologiyalar asosida teng ta’lim imkoniyatlarini yaratish masalasi dolzarb ilmiy muammo sifatida qaraladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi speech-to-text, text-to-speech hamda shaxsiylashtirilgan raqamli yordam funksiyalarining o‘qish, yozish, tinglash va gapirish ko‘nikmalariga ta’sirini aniqlashdan iborat. Metodologik jihatdan ish aralash yondashuv asosida olib borilib, pre-test va post-test natijalari, yozma ishlar tahlili, dars kuzatuvlari hamda o‘qituvchi va o‘quvchilar bilan o‘tkazilgan yarim tuzilmali intervyular orqali ma’lumotlar yig‘ildi va deskriptiv tahlil qilindi. Olingan natijalar inklyuziv AI vositalari ayniqsa yozma nutq va o‘qib tushunish ko‘nikmalarini rivojlantirishda sezilarli ijobiy ta’sir ko‘rsatishini, shuningdek o‘quvchilarning mustaqilligi va o‘quv jarayonidagi faolligini oshirishga xizmat qilishini ko‘rsatdi. Tadqiqot xulosalari inklyuziv ta’lim amaliyotida AI vositalarini pedagogik strategiyalar bilan uyg‘un holda qo‘llash zarurligini asoslab, ularning ta’lim sifati va teng imkoniyatlarni ta’minlashdagi ilmiy hamda amaliy ahamiyatini belgilab beradi.

Ushbu tadqiqot jurnalistika ta’limi muammolarini OAVda yoritishda lingvistik va tarjima strategiyalarining rolini o‘rganadi, diskurs tahlili, taqqosiy tarjima tahlili va ssenariy rejalashtirish usullarini birlashtiradi. Tadqiqot mahalliy va xalqaro mediama’lumotlarga e’tibor qaratib, o‘quv dasturlarini ishlab chiqish, pedagogik innovatsiyalar va professional-amaliy tayyorgarlik kabi masalalar qanday shakllantirilishi va tarjima amaliyotlari turli til va madaniyat kontekstlarida ma’lumotni qanday talqin qilishiga ta’sir qilishini o‘rganadi. Tadqiqotda aralash sifatli metodologiya qo‘llanilgan bo‘lib, jumladan, korpusga asoslangan tahlil, Venuti modelidagi “domestikatsiya” va “eksotizatsiya” strategiyalari, shuningdek, talabalar tarjimalarini taqqoslash asosida baholash haqida so’z boradi. Tadqiqotdan olingan asosiy natijalar shuni ko‘rsatdiki, talabalar grammatik jihatdan to‘g‘ri va o‘qilishi qulay tarjimalar yaratadi, biroq madaniy moslashuv va idiomatik ifodalarni yetarlicha yetkazishda qiyinchiliklarga duch keladi. Kengroq kontekstda ekspertlar ishtirokida o‘tkazilgan ssenariy rejalashtirish barqaror tendentsiyalarni (masalan, texnologiyalar integratsiyasi, gibrid ta’lim, asosiy jurnalistika ko‘nikmalari) va noaniq tendentsiyalarni (masalan, talabaning o‘z yo‘lini belgilash imkoniyati, moslashuvchan ta’lim modellari) aniqlandi, natijada jurnalistika ta’limining to‘rtta mumkin bo‘lgan rivojlanish ssenariysi ishlab chiqildi. Tadqiqot til, tarjima va media diskursi o‘rtasidagi muhim o‘zaro bog‘liqlikni ta’kidlaydi va nafaqat tarjima amaliyotini, balki jurnalistika pedagogikasini ham rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar beradi.

Ushbu maqolada Uyg‘onish davri ingliz dramaturgiyasida tarixiy mavzuning yuksalishi, xususan Kristofer Marlo va Uilyam Shekspir ijodi misolida tarixiy drama janrining shakllanishi, uning badiiy va falsafiy kamoloti tahlil etiladi. Tarixiy tragediyalar va tarixiy xronikalar orqali dramaturglar tarixni oddiy voqealar ketma-ketligi sifatida emas, balki inson irodasi, axloqiy tanlov va siyosiy kurashlar kechadigan murakkab makon sifatida tasvirlaganliklari ko‘rsatib beriladi. Marlo dramalarida tarix kuchli individual iroda va fojiali qarama-qarshiliklar prizmasida talqin etilsa, Shekspir asarlarida u ilohiy adolat, milliy birlik hamda inson qalbining murakkabligi bilan uyg‘un holda yoritiladi. Shuningdek, maqolada tarixiy dramalarning ma’naviy-tarbiyaviy, siyosiy va estetik vazifalari ham keng qamrovda ochib beriladi.

Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi sodda qolipli frazeologik birliklarning semantik va pragmatik xususiyatlari qiyosiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda frazeologik birliklarning struktur jihatdan soddaligi ularning semantik chuqurligi va pragmatik funksionalligiga ta’sir qilmasligi ilmiy asosda yoritiladi. Ishda qiyosiy-tahliliy, tavsifiy, semantik va pragmatik tahlil usullaridan foydalanildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, sodda qolipli frazeologizmlar har ikki tilda ham baholovchanlik, ekspressivlik va madaniy konnotatsiyani ifodalashda muhim vosita hisoblanadi. Olingan natijalar frazeologiya, qiyosiy tilshunoslik va tarjimashunoslik sohalari uchun nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.

Hamid Olimjon ijodida tabiat ramzlarini badiiy va ramziy jihatdan o‘rganishdir. Shoirning shamol, qor, bulut kabi tabiiy hodisalarni lirik qahramon ruhiyati, inson umrining o‘tkinchiligi, hayotsevarlik va ijtimoiy-ma’naviy mazmunni ifodalash vositasi sifatida ishlatishi tahlil qilindi. Xalqimiz sevgan ijodkor nafaqat o‘zbek she’riyatida betakror o‘rin tutadi, balki qayta dunyoga kelmas she’riyat manbai sifatida ilmiy qiziqishga loyiqdir.

Ushbu maqolada o‘zbek she’riyatida inson va daraxt hamda o‘simliklar obrazining parallel qo‘llanishiga oid badiiy misollar tahlil qilinadi. Paralellizm san’atining tematik, psixologik va estetik funksiyalari ochib beriladi. Mumtoz va zamonaviy adabiyot namunalari asosida obrazlar o‘rtasidagi semantik uyg‘unlik ko‘rsatiladi.

Mazkur maqolada Koreya Respublikasida zamonaviy televideniye tizimining institutsional xususiyatlari va yetakchi broadcasterlar faoliyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda mamlakatdagi jamoat va tijoriy telekanallar faoliyati, televideniye sohasining huquqiy tartibga solinishi hamda auditoriya reyting tizimi ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, KBS, MBC va SBS kabi yetakchi broadcasterlarning milliy va xalqaro media makonidagi o‘rni yoritiladi. Koreya telekontentining global miqyosda tarqalishi “Hallyu” fenomeni hamda audiovizual mahsulotlar eksporti kontekstida tahlil qilinadi. Maqolada Koreya televideniyesining raqamli platformalar bilan integratsiyalashuvi va uning zamonaviy media tizimidagi ahamiyati asoslab beriladi.

Maqolada zamonaviy chet tillarini o‘qitish jarayonida ksenologiyaning (xenology) nazariy va amaliy ahamiyati chuqur ilmiy tahlil qilinadi. Ksenologik yondashuvning mazmuni, uning lingvistik, madaniy va psixopedagogik jihatlari ko‘rib chiqilib, chet tili darslarida madaniyatlararo kompetensiyani shakllantirishdagi o‘rni yoritiladi. Amaliy misollar va ilmiy adabiyotlar tahlili asosida ksenologiya chet tili o‘qitish samaradorligini oshiruvchi muhim omil ekani ko‘rsatiladi.

Maqolada koreys tilining dialektikasi ko‘rib chiqilib, uning tarixiy shakllanishi, ichki rivoji hamda Koreya yarimorolida yuz bergan ijtimoiy-madaniy o‘zgarishlar bilan o‘zaro aloqador murakkab jarayonlar yoritiladi. Koreys tili qadimiy til an’analari unsurlari, mintaqaviy dialektlar ta’siri va zamonaviy standartlashtirish tendensiyalari uyg‘unlashgan dinamik tizim sifatida namoyon bo‘ladi. Shimoliy va janubiy adabiy til me’yorlari o‘rtasidagi farqlar, shuningdek, Honam, Kyonsan, Chŏlla, Hamgyŏng va boshqa dialekt guruhlarini o‘z ichiga olgan mahalliy shevalarning boy xilma-xilligi alohida ahamiyatga ega. Ularning faoliyati barqarorlik va o‘zgaruvchanlikning dialektik birligini namoyish etadi: bir tomondan, dialektlar arxaik grammatik va fonetik xususiyatlarni saqlab qoladi, ikkinchi tomondan esa urbanizatsiya, ommaviy axborot vositalari va globallashuv ta’siri ostida moslashadi. Koreys tili dialektikasini o‘rganish til taraqqiyoti qonuniyatlarini, standartlashtirish mexanizmlarini hamda milliy-madaniy identiklikni shakllantirish jarayonlarini aniqlash imkonini beradi.

Maqolada dendronimlar asosida shakllangan predmet va realia nomlari lingvistik tahlil qilinadi. Tadqiqotda dendronimlarning nominativ imkoniyatlari, ularning moddiy madaniyat obyektlari nomlanishidagi roli hamda milliy dunyoqarashni aks ettirishdagi funksiyasi yoritilgan. Shuningdek, dendronimik asosli leksik birliklarning semantik tasnifi va lingvokulturologik xususiyatlari ochib beriladi. Tadqiqot natijalari dendronimlarning til tizimidagi o‘rnini chuqurroq anglashga xizmat qiladi.

Zamonaviy tilshunoslik obyekti o‘laroq tadqiq etilayotgan ikki tilli lug‘atlar va ularning so‘zligidan o‘rin olgan graduonimlar tahlili tilshunoslar diqqat-markazida. Bizning ushbu maqolamizda ham graduonimiya va graduonimlar hamda ularni ikki tilli lug‘atlarda aks ettirilishi masalalari tadqiq etilgan bo‘lib, darajalanish munosabatiga ega bo‘lgan leksik birliklarning (graduonimlarning) semantik tabiati, ularning qiyoslanayotgan tillardagi ekvivalentlik darajasi va leksikografik talqini tahlil qilinadi, shu bilan birgalikda ushbu yo‘nalishda tadqiqot olib borgan tilshunos olimlarning ishlari bayon etiladi. Ta’kidlash lozimki, graduonimlar ikki tilli lug‘atlar birligi sifatida o‘rganilishi so‘zlarning semantik tabiatidagi darajalanish holatlarining ochiqlanishiga imkon beradi.

Mazkur maqolada ingliz va qoraqalpoq tillarida home / uy konseptining lingvokulturologik xususiyatlari nazariy va metodologik asosda yoritiladi. Tadqiqot kognitiv lingvistika va lingvokulturologiya yondashuvlariga tayangan holda amalga oshirilib, konseptning yadroviy va periferik qatlamlari aniqlanadi. Shuningdek, paremiologik birliklar, frazeologizmlar va diskursiv misollar asosida home / uy konseptining milliy-madaniy mazmuni qiyosiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari uy konseptining har ikki tilda ham ijobiy aksiologik bahoga ega ekanini, biroq uning semantik to‘ldirilishi milliy mentalitet bilan belgilanajagini ko‘rsatadi.

Mazkur maqolada Toshkent tibbiyot instituti talabalarining rus tilidagi kommunikativ kompetensiyasini oshirishda interfaol ta’lim usullaridan foydalanish masalalari yoritilgan. Tadqiqotda tibbiyot yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalarning kasbiy muloqotga oid nutqiy ehtiyojlari tahlil qilinib, rus tilini o‘qitishda samarali bo‘lgan interfaol metodlar — rolli o‘yinlar, muammoli vaziyatlar, munozaralar, jamoaviy va juftlikda ishlash shakllari ko‘rib chiqilgan. Ushbu usullarning talabalarda og‘zaki nutq faolligini oshirish, kasbiy leksikani o‘zlashtirish va muloqot madaniyatini shakllantirishdagi ahamiyati asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari interfaol metodlar rus tilidagi kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishda an’anaviy yondashuvlarga nisbatan yuqori samaradorlikka ega ekanini ko‘rsatadi. Maqola oliy ta’lim muassasalarida xorijiy tilni kasbiy yo‘naltirilgan holda o‘qitish bilan shug‘ullanuvchi mutaxassislar uchun mo‘ljallangan.